วิธีใช้ถังดับเพลิงที่ถูกต้อง มีกี่ขั้นตอน และควรใช้ในสถานการณ์ใดบ้าง

ถังดับเพลิงถือเป็นอุปกรณ์ความปลอดภัยขั้นพื้นฐานที่พบได้แทบทุกอาคาร สำนักงาน โรงงาน และสถานที่สาธารณะ หลายคนอาจคุ้นตากับถังดับเพลิงที่ติดตั้งอยู่ตามจุดต่างๆ แต่ในความเป็นจริง อุบัติเหตุจากอัคคีภัยจำนวนไม่น้อยกลับรุนแรงขึ้น เพราะผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์ “รู้ว่ามีถังดับเพลิง แต่ไม่รู้วิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้อง” 

การเข้าใจขั้นตอนการใช้งานถังดับเพลิงอย่างถูกวิธีจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะสามารถช่วยควบคุมเพลิงไหม้ในระยะเริ่มต้น ลดความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สิน ก่อนที่ไฟจะลุกลามจนยากต่อการควบคุม บทความนี้ ISTE Training จะพาคุณทำความเข้าใจตั้งแต่พื้นฐานของการใช้ถังดับเพลิงที่ถูกต้อง ไปจนถึงข้อควรระวังสำคัญ เพื่อให้สามารถนำไปใช้ได้จริงเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

ถังดับเพลิงคืออะไร และใช้เมื่อใดจึงเหมาะสม

ถังดับเพลิง คือ อุปกรณ์ความปลอดภัยที่ออกแบบมาเพื่อใช้ควบคุมเหตุอัคคีภัยในระยะเริ่มต้น ก่อนที่ไฟจะลุกลามจนเกิดความเสียหายรุนแรง 

อย่างไรก็ตาม การใช้ถังดับเพลิงจะได้ผลหรือไม่ ขึ้นอยู่กับการประเมินสถานการณ์อย่างถูกต้อง การเข้าใจว่า “ควรใช้เมื่อใด และไม่ควรใช้เมื่อใด” จึงเป็นหัวใจสำคัญของความปลอดภัย ซึ่งสามารถสรุปแนวทางวิธีใช้งานถังดับเพลิงที่เหมาะสมได้ดังนี้

• ใช้กับไฟระยะเริ่มต้น: ถังดับเพลิงเหมาะสำหรับไฟที่เพิ่งเริ่มลุกไหม้ เป็นกองเพลิงขนาดเล็กและยังไม่ลุกลามเป็นวงกว้าง เช่น ไฟจากอุปกรณ์ไฟฟ้า หรือวัสดุที่ติดไฟเล็กน้อย การใช้ถังดับเพลิงทันทีอย่างถูกต้อง จะช่วยหยุดการลุกลามของไฟได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ใช้เมื่อสามารถควบคุมสถานการณ์ได้: ผู้ใช้งานต้องอยู่ในตำแหน่งที่ปลอดภัย มีทางหนีไฟอยู่ด้านหลัง และไม่เสี่ยงต่อควันหรือความร้อนเกินไป หากยังสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ การใช้ถังดับเพลิงตามวิธีใช้ถังดับเพลิงที่ถูกต้องจะช่วยลดความเสียหายก่อนเจ้าหน้าที่เข้าควบคุมเหตุ
• ไม่เหมาะกับไฟลุกลามรุนแรง: หากไฟมีขนาดใหญ่ ลุกลามรวดเร็ว มีควันหนาแน่น หรือเกิดจากสารไวไฟปริมาณมาก ไม่ควรพยายามใช้ถังดับเพลิงด้วยตนเอง ควรรีบอพยพออกจากพื้นที่และแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทันที เพื่อหลีกเลี่ยงอันตรายต่อชีวิต

ในทางปฏิบัติ การซ้อมอพยพหนีไฟ มีบทบาทสำคัญอย่างมาก เพราะนอกจากจะช่วยให้พนักงานหรือผู้ใช้อาคารรู้เส้นทางหนีไฟแล้ว การอบรมซ้อมอพยพหนีไฟส่วนใหญ่มักมีการแนะนำหรือสอนวิธีใช้ถังดับเพลิงเบื้องต้น รวมถึงอธิบายขั้นตอนการใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้อง เพื่อให้ทุกคนสามารถตัดสินใจได้อย่างเหมาะสมเมื่อเกิดเหตุจริง ลดความตื่นตระหนก และเพิ่มโอกาสในการควบคุมสถานการณ์ได้อย่างปลอดภัย

เมื่อใดไม่ควรใช้ถังดับเพลิง

แม้ว่าถังดับเพลิงจะเป็นอุปกรณ์สำคัญในการควบคุมอัคคีภัย แต่ไม่ใช่ทุกสถานการณ์ที่เหมาะสมต่อการใช้งาน การประเมินความเสี่ยงก่อนตัดสินใจใช้ถังดับเพลิงเป็นสิ่งจำเป็น เพราะหากสถานการณ์เกินขีดความสามารถของอุปกรณ์ อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ใช้งานมากกว่าการช่วยเหลือ โดยกรณีที่ไม่ควรใช้ถังดับเพลิงมีดังนี้

• ไฟลุกลามรวดเร็ว: หากไฟขยายตัวอย่างรวดเร็ว ควบคุมไม่ได้ในเวลาอันสั้น การใช้ถังดับเพลิงมักไม่ทันการณ์ ควรรีบอพยพออกจากพื้นที่ทันที
• มีควันหนาแน่น: ควันไฟทำให้มองเห็นทางลำบากและเสี่ยงต่อการสูดดมสารพิษ หากควันเริ่มหนาแน่น ไม่ควรฝืนใช้ถังดับเพลิง
• ไม่รู้ชนิดของไฟ: ไฟไหม้สามารถจำแนกออกได้หลายประเภท ได้แก่ ไฟจากวัสดุทั่วไป (Class A) ของเหลวไวไฟ (Class B) ไฟฟ้า (Class C) โลหะไวไฟ (Class D) หรือน้ำมันทำอาหาร (Class K) หากเลือกถังไม่ตรงชนิดไฟ อาจทำให้ไฟเกิดการลุกลามที่รุนแรงขึ้น
• ไม่มีทางหนีไฟที่ปลอดภัย
  หากไม่มีเส้นทางอพยพอยู่ด้านหลังผู้ใช้งาน การใช้ถังดับเพลิงอาจทำให้ติดอยู่ในพื้นที่อันตรายโดยไม่มีทางออก

ก่อนใช้ถังดับเพลิง ต้องตรวจสอบอะไรบ้าง

ก่อนตัดสินใจใช้ถังดับเพลิงทุกครั้ง สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือการตรวจสอบสภาพถังดับเพลิงเบื้องต้น เพราะต่อให้รู้วิธีใช้ถังดับเพลิงเป็นอย่างดี แต่หากถังไม่มีแรงดันเพียงพอหรืออยู่ในสภาพชำรุด ก็อาจทำให้การควบคุมเพลิงล้มเหลวและอาจเป็นอันตรายต่อผู้ใช้งานได้ การตรวจเช็กสภาพถังดับเพลิงก่อนใช้งานจึงถือเป็นส่วนหนึ่งของขั้นตอนการใช้ถังดับเพลิงที่ถูกต้อง ช่วยให้มั่นใจว่าถังดับเพลิงพร้อมใช้งานจริงและปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

• เข็มแรงดันอยู่ในโซนพร้อมใช้งาน: ก่อนเริ่มวิธีใช้ถังดับเพลิง ให้ตรวจดูที่เกจวัดแรงดันว่าเข็มอยู่ในโซนสีเขียว เพื่อยืนยันว่ามีแรงดันเพียงพอ
• ไม่มีรอยรั่วหรือชำรุด: ตัวถังต้องไม่บุบ แตก หรือมีรอยรั่ว เพราะอาจทำให้การใช้ถังดับเพลิงไม่ได้ผลตามที่ควร
• สลักและสายรัดอยู่ครบ: สลักนิรภัยและสายรัดต้องอยู่ในสภาพสมบูรณ์ พร้อมสำหรับการดึงใช้งานตามวิธีใช้ถังดับเพลิง
• วันตรวจสอบว่ายังไม่หมดอายุ: สังเกตที่วันตรวจสภาพหรือบำรุงรักษา หากเกินกำหนด ไม่ควรนำถังนั้นมาใช้ในสถานการณ์จริง

วิธีใช้ถังดับเพลิงมีกี่ขั้นตอน (หลักการพื้นฐาน)

การรู้ว่าวิธีใช้ถังดับเพลิงมีกี่ขั้นตอน และต้องทำอย่างไรบ้าง เป็นพื้นฐานสำคัญของความปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุไฟไหม้ ก่อนลงมือใช้งานถังดับเพลิงทุกครั้ง ควรตั้งสติและประเมินสถานการณ์ให้แน่ใจว่าเป็นไฟระยะเริ่มต้นที่สามารถควบคุมได้ และมีทางหนีไฟที่ปลอดภัยอยู่ด้านหลัง 

หากมีเงื่อนไขเหล่านี้ การใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้องตามขั้นตอนจะช่วยหยุดการลุกลามของไฟได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยหลักการที่ใช้กันทั่วไปคือหลัก P.A.S.S. ซึ่งเป็นขั้นตอนมาตรฐานในการใช้ถังดับเพลิง

• ดึงสลักนิรภัย (Pull): ดึงสลักนิรภัยออกเพื่อปลดล็อกถัง เตรียมพร้อมสำหรับการใช้งานตามวิธีใช้ถังดับเพลิง
• เล็งหัวฉีดไปที่ฐานของเปลวไฟ (Aim): เล็งหัวฉีดไปยังฐานของเปลวไฟ ไม่ใช่ที่ปลายไฟ เพื่อให้สารดับเพลิงตัดต้นตอของการเผาไหม้
• บีบคันบังคับ (Squeeze): บีบคันบังคับอย่างต่อเนื่องเพื่อปล่อยสารดับเพลิงออกมาอย่างสม่ำเสมอ
• กวาดหัวฉีดซ้าย–ขวาอย่างสม่ำเสมอ (Sweep): กวาดหัวฉีดจากซ้ายไปขวาอย่างช้าๆ ครอบคลุมบริเวณฐานไฟจนกว่าไฟจะดับสนิท

ถังดับเพลิงแต่ละชนิด ใช้วิธีเดียวกันหรือไม่

วิธีใช้ถังดับเพลิงแต่ละประเภทตามหลักการพื้นฐานจะอ้างอิงขั้นตอนเดียวกัน อย่างหลักการ PASS ที่ได้กล่าวไปในหัวข้อข้างต้น แต่สิ่งที่ควรรู้เพิ่มเติมคือ การที่ถังดับเพลิงแต่ละชนิดถูกออกแบบมาให้เหมาะกับประเภทของไฟที่แตกต่างกัน ลักษณะการใช้งาน ข้อจำกัด และข้อควรระวังจึงไม่เหมือนกันทั้งหมด การทำความเข้าใจว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด และควรเลือกใช้อย่างไรให้เหมาะสมกับสถานการณ์ จะช่วยให้การใช้ถังดับเพลิงมีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น โดยถังดับเพลิงมี 3 ประเภทหลักๆ ดังนี้

• ถังดับเพลิงประเภทผงเคมีแห้ง: ใช้งานได้หลากหลาย เหมาะกับไฟประเภทวัสดุทั่วไป ของเหลวไวไฟ และไฟฟ้า เป็นถังที่พบได้บ่อยและใช้ตามวิธีใช้ถังดับเพลิงมาตรฐานได้ทั่วไป
• ถังดับเพลิงประเภทคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2): เหมาะกับเชื้อเพลิงที่เกิดจากไฟฟ้าหรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และไฟจากของเหลวไวไฟ ไม่ทิ้งคราบหลังใช้งาน แต่ควรระวังปลายท่อเย็นจัด และไม่เหมาะใช้ในพื้นที่อับอากาศ หรือพื้นที่ปิดที่อากาศไม่ถ่ายเท
• ถังดับเพลิงประเภทสารดับเพลิงน้ำ / โฟม (บางกรณี): ใช้กับไฟจากวัสดุทั่วไป เช่น ไม้ กระดาษ แต่ห้ามใช้กับไฟฟ้าหรือของเหลวไวไฟ เพราะอาจทำให้ไฟลุกลามหรือเกิดอันตรายเพิ่มขึ้นได้

ข้อควรระวังในการใช้ถังดับเพลิง

แม้หลายคนจะรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงในภาพรวม แต่ในสถานการณ์จริงกลับพบความผิดพลาดซ้ำๆ ที่ทำให้การดับเพลิงไม่ได้ผล หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้ใช้งานเอง 

ความเข้าใจในวิธีใช้ถังดับเพลิงที่คลาดเคลื่อนเพียงเล็กน้อยอาจทำให้ไฟลุกลามรุนแรงขึ้นได้ ดังนั้นการตระหนักถึงข้อควรระวังในการใช้ถังดับเพลิงจึงเป็นสิ่งที่จำเป็น เพื่อให้การใช้งานเป็นไปอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ ISTE Training จึงอยากจะเตือนให้ระวังในการใช้งานถังดับเพลิง ดังนี้

• ใช้ถังผิดประเภทกับชนิดของไฟ: ถังดับเพลิงแต่ละชนิดเหมาะกับไฟต่างประเภท หากเลือกใช้ผิด อาจทำให้ไฟไม่ดับหรือรุนแรงกว่าเดิม
• เล็งหัวฉีดผิดตำแหน่ง: การเล็งไปที่ปลายเปลวไฟแทนฐานไฟ เป็นความผิดพลาดที่พบบ่อย ทำให้ไม่สามารถตัดต้นตอของการลุกไหม้ได้
• เข้าใกล้ไฟมากเกินไป: การยืนใกล้ไฟเกินไปเสี่ยงต่อการได้รับอันตรายจากความร้อนและควัน ควรรักษาระยะห่างที่เหมาะสมขณะใช้ถังดับเพลิง
• ไม่คำนึงถึงทางหนีไฟ: ในการใช้ถังดับเพลิงทุกครั้งควรพิจารณาถึงทางหนีไฟเป็นอันดับแรก หากไม่มีทางหนีไฟอยู่ด้านหลัง อาจติดอยู่ในพื้นที่อันตรายเมื่อควบคุมไฟไม่สำเร็จ

การใช้ถังดับเพลิงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่

หลายคนอาจมีคำถามว่า การใช้ถังดับเพลิงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?

คำตอบจาก ISTE Training คือ การใช้ถังดับเพลิงอย่างเดียวนั้น ไม่เพียงพอ ต่อการรับมือเหตุเพลิงไหม้อย่างแน่นอน
เพราะการรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงเป็นเพียงหนึ่งในเครื่องมือรับมืออัคคีภัยเท่านั้น หากผู้ใช้งานไม่ผ่านการฝึกฝนหรือไม่เข้าใจสถานการณ์จริง ถึงแม้จะใช้งานถังดับเพลิงได้ แต่ก็อาจตัดสินใจผิดพลาดได้ง่ายเช่นกัน 

ดังนั้นองค์กรและสถานประกอบการจึงควรมีการอบรมรับมืออัคคีภัยควบคู่กัน เช่น การซ้อมอพยพหนีไฟ และการอบรมดับเพลิงขั้นต้น เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องรู้หน้าที่ รู้ลำดับการตัดสินใจ และสามารถทำงานร่วมกันเพื่อรับมือเหตุฉุกเฉินได้อย่างเป็นระบบเมื่ออยู่ในสถานการณ์จริง

ข้อจำกัดของการใช้ถังดับเพลิง

ถังดับเพลิงมีข้อจำกัดด้านปริมาณสารดับเพลิง ระยะเวลาการใช้งาน และเหมาะเฉพาะการดับไฟระยะเริ่มต้นเท่านั้น หากไฟลุกลามรวดเร็วหรือมีควันหนาแน่น การใช้ถังดับเพลิงอาจไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ และต้องเปลี่ยนเป็นการอพยพหนีไฟเพื่อความปลอดภัยเป็นหลัก

ทำไมการฝึกอบรมจึงสำคัญกว่าการรู้จากทฤษฎี

การเรียนรู้วิธีการใช้ถังดับเพลิงหรือการรับมือเหตุเพลิงไหม้จากทฤษฎีช่วยให้เข้าใจหลักการ แต่การฝึกอบรมภาคปฏิบัติทำให้ผู้เรียนได้ลงมือทำจริง รู้จังหวะ น้ำหนักมือ และการประเมินสถานการณ์เฉพาะหน้า ที่สำคัญคือช่วยลดความตื่นตระหนกเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ทำให้สามารถตัดสินใจได้เร็ว ถูกต้อง และปลอดภัยมากกว่าการอาศัยความจำเพียงอย่างเดียว

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการใช้ถังดับเพลิง (FAQ)

ISTE Training ได้รวบรวมคำถามที่มักพบบ่อยเกี่ยวกับการใช้ถังดับเพลิง เพื่อช่วยให้เข้าใจวิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้องมากยิ่งขึ้น ทั้งในมุมของขั้นตอนการใช้งาน การเลือกใช้ถังให้เหมาะกับชนิดของไฟ และขอบเขตของการใช้งานจริงในสถานการณ์ฉุกเฉิน ซึ่งเป็นประเด็นที่หลายคนมักเข้าใจคลาดเคลื่อน

วิธีใช้ถังดับเพลิงมีกี่ขั้นตอน?

วิธีใช้ถังดับเพลิงสามารถสรุปได้เป็น 4 ขั้นตอนหลัก ตามหลักการ PASS ได้แก่ ดึงสลักนิรภัย เล็งหัวฉีดไปที่ฐานของเปลวไฟ บีบคันบังคับ และกวาดหัวฉีดซ้าย–ขวาอย่างสม่ำเสมอ ทั้งหมดนี้ต้องทำควบคู่กับการประเมินสถานการณ์และมีทางหนีไฟที่ปลอดภัย

ถังดับเพลิงทุกชนิดใช้วิธีเดียวกันหรือไม่?

หลักการใช้งานถังดับเพลิงพื้นฐานนั้นคล้ายกัน แต่ถังดับเพลิงแต่ละชนิดมีข้อจำกัดและข้อควรระวังต่างกัน การเลือกใช้ประเภทของถังดับเพลิงให้เหมาะกับชนิดของไฟจึงเป็นส่วนสำคัญของวิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างปลอดภัย

ถังดับเพลิง CO2 ใช้ดับไฟประเภทใด?

ถังดับเพลิง CO2 เหมาะสำหรับใช้ดับไฟที่เกิดจากอุปกรณ์ไฟฟ้าและของเหลวไวไฟ เนื่องจากไม่ทิ้งคราบหลังใช้งาน แต่ไม่เหมาะกับไฟจากวัสดุทั่วไปหรือการใช้งานในพื้นที่ปิดที่อากาศไม่ถ่ายเท

เมื่อใดไม่ควรใช้ถังดับเพลิง?

ไม่ควรใช้ถังดับเพลิงเมื่อไฟลุกลามรุนแรง มีควันหนาแน่น ไม่ทราบชนิดของไฟอย่างชัดเจน หรือไม่มีทางหนีไฟที่ปลอดภัย ในกรณีเหล่านี้ควรเน้นการอพยพออกจากพื้นที่เป็นอันดับแรก

การรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?

การรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ ควรมีการฝึกอบรมและซ้อมอพยพหนีไฟควบคู่กัน เพื่อให้สามารถตัดสินใจและปฏิบัติได้ถูกต้องภายใต้ความกดดันของสถานการณ์จริง

พนักงานทุกคนจำเป็นต้องรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงหรือไม่?

จำเป็นอย่างยิ่ง เพราะอัคคีภัยสามารถเกิดขึ้นได้ทุกที่ทุกเวลา การที่พนักงานทุกคนรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงขั้นพื้นฐาน จะช่วยเพิ่มโอกาสในการควบคุมเพลิงระยะเริ่มต้น ลดความเสียหาย และเพิ่มความปลอดภัยให้กับทั้งองค์กร

เสริมความมั่นใจในการรับมืออัคคีภัยด้วยการอบรมที่ถูกต้อง

การรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงเป็นพื้นฐานสำคัญ แต่การรับมืออัคคีภัยอย่างมั่นใจต้องอาศัย “การฝึกอบรมที่ถูกต้องและได้ลงมือปฏิบัติจริง” เพราะสถานการณ์จริงมักเต็มไปด้วยความกดดัน เวลาอันจำกัด และการตัดสินใจที่ต้องแม่นยำ 

ISTE Training จึงออกแบบหลักสูตรที่ครอบคลุมตั้งแต่ความรู้ ทักษะ ไปจนถึงการซ้อมรับมือสถานการณ์เสมือนจริง เพื่อให้ผู้เข้าอบรมสามารถใช้ถังดับเพลิงได้อย่างถูกวิธี ประเมินสถานการณ์ได้ทันที และอพยพอย่างปลอดภัยเมื่อจำเป็น
หากองค์กรของคุณต้องการยกระดับความปลอดภัยอย่างเป็นระบบ แนะนำดูรายละเอียดและลงทะเบียน

• หลักสูตรอบรมดับเพลิงขั้นต้น สำหรับการปูพื้นฐานและการใช้งานจริงในไฟระยะเริ่มต้น
• หลักสูตรอบรมดับเพลิงขั้นสูง(ขั้นก้าวหน้า) สำหรับทีมรับมือเหตุฉุกเฉินที่ต้องการทักษะเชิงลึกมากขึ้น 

ทั้งสองหลักสูตรช่วยลดความเสี่ยง เพิ่มความพร้อม และสร้างความมั่นใจให้บุคลากรเมื่อเกิดเหตุจริง เสริมเกราะความปลอดภัยให้สถานประกอบการของคุณ ติดต่อ ISTE Training เพื่อวางแผนอบรมที่เหมาะกับองค์กรของคุณ และให้ทีมงานพร้อมรับมืออัคคีภัยอย่างมืออาชีพ