ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ใช้ดับไฟแบบไหน และควรเลือกอย่างไรให้ถูกต้อง

เมื่อเกิดอัคคีภัย การเลือกใช้ถังดับเพลิงให้ถูกชนิดคือปัจจัยสำคัญที่ช่วยควบคุมสถานการณ์ได้อย่างปลอดภัย เนื่องจากถังดับเพลิงแต่ละชนิดถูกออกแบบมาเพื่อดับ “ไฟคนละประเภท” หากเลือกผิด ไม่เพียงอาจไม่สามารถดับไฟได้ แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงให้สถานการณ์รุนแรงขึ้นอีกด้วย 

บทความนี้จะพาคุณทำความเข้าใจว่าถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ใช้ดับไฟแบบใด พร้อมปูพื้นฐานเรื่องประเภทของไฟและวิธีใช้ถังดับเพลิงประเภทต่างๆ เพื่อให้สามารถเลือกใช้งานได้อย่างถูกต้องและเหมาะสม

ไฟคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร องค์ประกอบของไฟมีอะไรบ้าง

ไฟไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่ต้องมีองค์ประกอบครบตามหลักวิชาการที่เรียกว่า “สามเหลี่ยมไฟ” ได้แก่ เชื้อเพลิง ความร้อน และออกซิเจน หากองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งถูกตัดออก ไฟจะไม่สามารถเกิดขึ้นหรือดับลงได้ หลักการนี้จึงเป็นพื้นฐานสำคัญในการทำความเข้าใจการดับไฟ 

นอกจากนี้ในการรับมือกับเหตุอัคคีภัยยังจำเป็นต้องรู้ว่า “ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด” ซึ่งส่งผลต่อการเลือกใช้ถังดับเพลิงให้ถูกประเภทเพราะวิธีใช้ถังดับเพลิงแต่ละชนิด ล้วนทำหน้าที่ตัดองค์ประกอบของไฟในรูปแบบที่แตกต่างกัน

ไฟมีกี่ประเภท และเกี่ยวข้องกับการเลือกถังดับเพลิงอย่างไร

ในสถานประกอบการไฟไม่ได้มีลักษณะเหมือนกันทั้งหมด แหล่งกำเนิดและเชื้อเพลิงที่ต่างกันทำให้ต้องใช้ถังดับเพลิงคนละชนิด การเข้าใจว่าไฟมีกี่ประเภทจึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการเลือกวิธีการใช้ถังดับเพลิงให้เหมาะสม หากไม่มีความรู้ว่าถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ส่งผลให้เลือกใช้ถังดับเพลิงผิดประเภท อาจไม่สามารถควบคุมเพลิงได้ และยังเป็นการเพิ่มความเสี่ยงมากขึ้น ISTE Training จะอธิบายเหตุผลว่าทำไมต้องแยกประเภทของไฟก่อนตัดสินใจใช้งานถังดับเพลิง

ทำไมต้องแยกประเภทของไฟก่อนเลือกถังดับเพลิง

นอกจากจะต้องมีความรู้ว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด แล้วนั้น การสามารถแยกประเภทของไฟได้ก็ช่วยให้สามารถเลือกชนิดถังดับเพลิงได้ตรงกับลักษณะของเชื้อเพลิง ลดความเสี่ยงจากการใช้ผิดวิธี และเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมเพลิงในระยะเริ่มต้น โดยประเภทของไฟที่พบได้ทั่วไป มีดังนี้

• ไฟประเภท A (ของแข็ง เช่น กระดาษ ไม้ ผ้า): เป็นไฟที่พบได้บ่อยในสำนักงานและโรงงาน สามารถดับได้ด้วยถังดับเพลิงหลายชนิดที่เน้นการลดความร้อน
• ไฟประเภท B (ของเหลวไวไฟ): เกิดจากน้ำมัน สี ทินเนอร์ ต้องใช้ถังดับเพลิงที่ไม่ทำให้ไฟลุกลาม เช่น ชนิดผงเคมีแห้งหรือโฟม
• ไฟประเภท C (ไฟฟ้า): เกิดจากอุปกรณ์หรือระบบไฟฟ้า ต้องเลือกถังดับเพลิงที่ไม่นำไฟฟ้า เพื่อป้องกันอันตรายต่อผู้ใช้งาน
• ไฟประเภท D (โลหะ): พบในโรงงานอุตสาหกรรมเฉพาะด้าน ต้องใช้ถังดับเพลิงชนิดพิเศษเท่านั้น
• ไฟประเภท K (ไขมัน น้ำมันประกอบอาหาร): พบในครัวหรือโรงอาหาร ต้องใช้ถังดับเพลิงที่ออกแบบมาเฉพาะ เพื่อป้องกันการปะทุของเปลวไฟ

การเข้าใจประเภทของไฟอย่างถูกต้อง คือ พื้นฐานสำคัญในการเลือกถังดับเพลิงให้เหมาะสม หากต้องการดูรายละเอียดเชิงลึก สามารถอ่านต่อได้ในบทความ ไฟมีกี่ประเภท เพื่อเสริมความเข้าใจและเข้าใจวิธีใช้งานถังดับเพลิงได้อย่างปลอดภัยยิ่งขึ้น

ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด (ตามมาตรฐานการใช้งาน)

เมื่อพิจารณาตามมาตรฐานด้านความปลอดภัย การรู้ว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ไม่ได้ดูแค่รูปลักษณ์ภายนอก แต่ต้องจำแนกตามลักษณะการใช้งานและประเภทของไฟ การเข้าใจประเภทถังดับเพลิง อย่างถูกต้องจะช่วยให้เลือกใช้งานได้เหมาะสม ลดความเสี่ยงจากการใช้ถังดับเพลิงผิดประเภท และนำไปสู่การใช้งานจริงได้อย่างปลอดภัย

ถังดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้ง (Dry Chemical)

ถังดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้งเป็นคำตอบหลักของคำถามว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด และชนิดใดที่ใช้งานได้ครอบคลุมที่สุด เนื่องจากถังดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้งสามารถใช้ได้กับไฟหลายประเภทและพบได้ทั่วไปในอาคารและโรงงาน

• ใช้ดับไฟประเภท A / B / C
• เป็นถังดับเพลิงที่พบได้บ่อยที่สุดในสถานประกอบการ
• เหมาะกับการใช้งานทั่วไปและเหตุไฟไหม้ระยะเริ่มต้น

คุณสมบัติที่ควรรู้เพิ่มเติม:

• ถังดับเพลิงสีแดง สังเกตได้ง่าย
• ใช้งานง่าย เหมาะกับผู้ที่ไม่มีพื้นฐานมาก่อน
• หลังการใช้งาน ต้องทำความสะอาดพื้นที่ เนื่องจากมีผงเคมีตกค้าง

การเข้าใจลักษณะนี้จะช่วยให้การใช้ถังดับเพลิง มีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้น

ถังดับเพลิงคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2)

ถังดับเพลิง CO2 เป็นอีกหนึ่งคำตอบของคำถามว่า ถังดับเพลิงมีกี่ประเภท โดยถังดับเพลิงชนิดนี้ถูกออกแบบมาเพื่อการใช้งานเฉพาะด้านที่ต้องการความปลอดภัยสูง

• ใช้ดับไฟประเภท B และ C
• เหมาะกับเชื้อเพลิงที่เกิดจากไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
• ไม่ทิ้งคราบหลังการใช้งาน ลดความเสียหายต่ออุปกรณ์

ถังดับเพลิงชนิดนี้มักใช้ในห้องควบคุมไฟฟ้า ห้องเซิร์ฟเวอร์ และพื้นที่ที่ต้องการความสะอาดสูง ผู้ใช้งานควรศึกษาการใช้ถังดับเพลิง ให้ถูกวิธีโดยเฉพาะในเรื่องของแรงดันและระยะการฉีด

ถังดับเพลิงชนิดน้ำ / โฟม

ถังดับเพลิงชนิดน้ำและโฟมเป็นอีกส่วนหนึ่งของคำตอบว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด โดยถังดับเพลิงชนิดนี้เหมาะกับพื้นที่และลักษณะไฟเฉพาะทาง ต้องเลือกใช้อย่างระมัดระวัง

• ใช้กับไฟประเภท A / B (ในบางกรณี)
• ไม่เหมาะกับเชื้อเพลิงที่เกิดจากไฟฟ้า เนื่องจากเสี่ยงต่อการเกิดอันตราย
• ต้องเลือกใช้งานให้เหมาะกับพื้นที่และลักษณะงาน

การเข้าใจวิธีใช้ถังดับเพลิงชนิดน้ำหรือโฟมอย่างถูกต้อง จะช่วยลดความเสี่ยงจากการใช้งานถังดับเพลิงผิดประเภทและเพิ่มประสิทธิภาพในการดับไฟระยะเริ่มต้น

ถังดับเพลิงมีกี่สี แต่ละสีบอกอะไรเรา

นอกจากคำถามว่าถังดับเพลิงมีกี่ชนิดแล้ว สีของถังดับเพลิงก็เป็นอีกวิธีสังเกตง่ายๆ ที่ช่วยบอกชนิดสารดับเพลิงและลักษณะการใช้งานได้เบื้องต้น อย่างไรก็ตามสีของถังดับเพลิงอาจแตกต่างกันไปตามมาตรฐานที่ใช้งานในแต่ละประเทศหรือแต่ละองค์กร จึงควรเข้าใจความหมายโดยรวมเพื่อใช้งานได้อย่างถูกต้อง

• ถังดับเพลิงสีแดง: ผงเคมีแห้ง / ถังทั่วไป
  เป็นสีที่พบได้บ่อยที่สุดในอาคารและโรงงาน ใช้เป็นถังดับเพลิงอเนกประสงค์ สามารถดับไฟได้หลายประเภท เหมาะสำหรับการใช้งานทั่วไปและเป็นอุปกรณ์ดับเพลิงพื้นฐานที่ทุกคนควรรู้จัก
• ถังดับเพลิงสีเขียว: ถังดับเพลิงน้ำยาเหลว / ฮาลอน (ตามมาตรฐานเดิม)
  ในบางมาตรฐาน สีเขียวใช้กับถังดับเพลิงชนิดน้ำยาสะอาดหรือฮาลอน (ปัจจุบันเลิกใช้ในหลายประเทศ) จึงควรตรวจสอบฉลากบนถังเสมอ ไม่ควรดูสีเพียงอย่างเดียว คำว่าถังดับเพลิงสีเขียว จึงหมายถึงถังดับเพลิงที่ใช้ในเหตุเฉพาะทางมากกว่าถังทั่วไป
• ถังดับเพลิงสีดำ: CO2
  หมายถึงถังดับเพลิงคาร์บอนไดออกไซด์ ใช้ดับเพลิงที่เกิดจากไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ จุดเด่นคือไม่ทิ้งคราบหลังใช้งาน แต่ต้องระวังเรื่องแรงดันและการใช้งานในพื้นที่ปิด
• ถังดับเพลิงสีอื่นๆ ขึ้นอยู่กับกับมาตรฐานที่ใช้ เช่น สีครีมใช้กับถังโฟม, สีน้ำเงินใช้กับถังผงเคมีแห้งบางประเภท, สีเหลืองใช้กับถังดับเพลิงชนิดพิเศษสำหรับโลหะ
  ถังดับเพลิงสีเหล่านี้อาจพบในระบบมาตรฐานสากลบางรูปแบบ จึงควรอ่านป้ายกำกับบนถังประกอบทุกครั้ง

โดยสรุป สีของถังดับเพลิงช่วยให้แยกประเภทถังดับเพลิงได้รวดเร็วในเบื้องต้น แต่การใช้งานจริงควรพิจารณาจากชนิดของสารดับเพลิงและฉลากที่กำกับบนตัวถังเป็นหลัก เพื่อให้การเลือกอุปกรณ์ดับเพลิง มีความปลอดภัยและเหมาะสมที่สุด

การเลือกถังดับเพลิงให้เหมาะกับประเภทของไฟ

การเลือกถังดับเพลิงให้ถูกต้องเป็นเรื่องสำคัญ เพราะถังดับเพลิงแต่ละชนิดถูกออกแบบมาเพื่อรับมือกับไฟคนละประเภท หากเลือกถังผิด ไม่เพียงอาจดับไฟไม่ได้ แต่ยังเสี่ยงทำให้ไฟลุกลาม เกิดอันตรายต่อผู้ใช้งาน และเพิ่มความเสียหายต่อทรัพย์สิน ดังนั้นการเข้าใจว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิดและแต่ละชนิดเหมาะกับประเภทของไฟแบบใด จึงเป็นพื้นฐานของความปลอดภัยในทุกพื้นที่

ตัวอย่างการเลือกถังดับเพลิงให้เหมาะกับพื้นที่

• สำนักงาน: มักเกิดไฟจากเชื้อเพลิงที่เป็นกระดาษ เฟอร์นิเจอร์ หรืออุปกรณ์ไฟฟ้า ควรเลือกถังดับเพลิงชนิดผงเคมีแห้งที่ใช้งานได้ครอบคลุมหลายประเภทของไฟ
• โรงงาน: มีความเสี่ยงจากไฟหลายรูปแบบ ทั้งของแข็ง ของเหลวไวไฟ และเครื่องจักร จำเป็นต้องติดตั้งถังดับเพลิงหลายชนิดตามลักษณะงาน เพื่อให้ครอบคลุมชนิดของถังดับเพลิงที่จำเป็น
• ห้องไฟฟ้า: เป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงจากไฟฟ้าโดยตรง ควรใช้ถังดับเพลิง CO2 หรือวัสดุดับเพลิงที่ไม่นำไฟฟ้า เพื่อลดอันตรายต่อผู้ใช้งานและอุปกรณ์
• ห้องครัว: มีความเสี่ยงต่อการเกิดไฟจากน้ำมันและไขมัน ควรเลือกถังดับเพลิงที่ออกแบบมาสำหรับไฟประเภทนี้โดยเฉพาะ เพื่อป้องกันการปะทุของเปลวไฟ

วิธีใช้ถังดับเพลิงเบื้องต้นที่ควรรู้ วิธีใช้ถังดับเพลิง

เมื่อเกิดเหตุไฟไหม้ระยะเริ่มต้น การรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้องจะช่วยควบคุมสถานการณ์ได้อย่างปลอดภัย โดยไม่จำเป็นต้องรู้เชิงลึกว่าถังดับเพลิงมีกี่ชนิดในทันที แต่ควรจดจำขั้นตอนพื้นฐานด้วยหลัก PASS ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลของขั้นตอนการใช้ถังดับเพลิงที่เข้าใจง่ายและนำไปใช้ได้จริง

ซึ่งก่อนที่จะใช้งานถังดับเพลิงทุกประเภทควรตรวจสภาพถังดับเพลิงก่อนใช้งานเสมอ โดยตรวจสอบว่าเกจความดันอยู่ในระดับปกติ ซีลและสลักยังสมบูรณ์ เพื่อให้มั่นใจว่าถังพร้อมใช้งาน และไม่เป็นอันตรายต่อผู้ใช้

หลัก PASS สำหรับการใช้ถังดับเพลิง:

• ดึงสลัก (Pull): ดึงสลักนิรภัยออกเพื่อปลดล็อกถัง เป็นขั้นตอนแรกของการเริ่มต้น
• เล็งไปที่ฐานไฟ (Aim): เล็งหัวฉีดไปที่ฐานของเปลวไฟ ไม่ใช่ที่ปลายเปลวไฟ เพื่อหยุดการลุกไหม้จากต้นตอ
• บีบคันบังคับ (Squeeze): บีบคันบังคับอย่างต่อเนื่องเพื่อปล่อยสารดับเพลิงออกมาอย่างสม่ำเสมอ
• กวาดหัวฉีดซ้าย–ขวา (Sweep): กวาดหัวฉีดจากซ้ายไปขวาที่ฐานไฟ จนกว่าเปลวไฟจะดับสนิท

การเข้าใจและฝึกฝนวิธีการใช้ถังดับเพลิงเหล่านี้ จะช่วยให้สามารถใช้งานถังดับเพลิงได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยมากขึ้น โดยเฉพาะในสถานการณ์ฉุกเฉินที่ต้องตัดสินใจอย่างรวดเร็ว

การใช้ถังดับเพลิงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่

แม้หลายองค์กรจะติดตั้งถังดับเพลิงไว้อย่างครบถ้วน แต่ในสถานการณ์จริง การพึ่งพาอุปกรณ์เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากผู้ใช้งานยังขาดความเข้าใจว่า ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ใช้อย่างไร และควรตัดสินใจอพยพเมื่อใด การมองภาพรวมของการป้องกันอัคคีภัยจึงเป็นสิ่งจำเป็น

• ข้อจำกัดของการใช้ถังดับเพลิง
  ถังดับเพลิงเหมาะสำหรับควบคุมไฟระยะเริ่มต้นเท่านั้น หากไฟลุกลามเกินขอบเขต หรือเลือกใช้ถังไม่ตรงกับประเภทของไฟ อาจไม่สามารถดับไฟได้ และเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้ใช้งาน
• ทำไมองค์กรควรมีแผนซ้อมอพยพควบคู่กัน
  เมื่อไม่สามารถควบคุมไฟได้ทันเวลา การอพยพที่เป็นระบบจะช่วยลดการสูญเสียชีวิตและความโกลาหล การมีแผนซ้อมอพยพหนีไฟทำให้พนักงานรู้หน้าที่ เส้นทางหนีไฟ และจุดรวมพลอย่างชัดเจน

โดยสรุปการป้องกันอัคคีภัยอย่างมีประสิทธิภาพไม่ควรหยุดอยู่แค่การติดตั้งถังดับเพลิง แต่ต้องเสริมด้วยความรู้และการฝึกปฏิบัติจริง ISTE Training มีหลักสูตรอบรมดับเพลิงขั้นต้นควบคู่กับหลักสูตรฝึกซ้อมดับเพลิงและซ้อมอพยพหนีไฟ เพื่อให้องค์กรสามารถรับมือเหตุฉุกเฉินได้อย่างครบวงจรสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่บทความ: ซ้อมอพยพหนีไฟ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับถังดับเพลิง (FAQ)

ถังดับเพลิงเป็นอุปกรณ์ความปลอดภัยที่หลายองค์กรมีติดตั้งไว้ แต่ยังมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอายุการใช้งาน การตรวจสอบ และข้อจำกัดในการใช้งาน คำถาม–คำตอบต่อไปนี้จะช่วยให้เข้าใจและใช้งานได้อย่างถูกต้องมากขึ้น

ถังดับเพลิงมีอายุการใช้งานกี่ปี

โดยทั่วไป ถังดับเพลิงมีอายุการใช้งานประมาณ 5–10 ปี ขึ้นอยู่กับชนิดของถังและการบำรุงรักษา แม้ถังจะยังไม่หมดอายุ แต่หากชำรุดหรือแรงดันไม่อยู่ในเกณฑ์ ก็ไม่ควรนำมาใช้งาน

ต้องตรวจถังดับเพลิงบ่อยแค่ไหน

ควรตรวจสอบสภาพถังดับเพลิง อย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง และตรวจเช็กโดยผู้เชี่ยวชาญตามรอบที่กฎหมายหรือมาตรฐานกำหนด เพื่อให้มั่นใจว่าถังดับเพลิงพร้อมใช้งานเมื่อเกิดเหตุจริง

ถังดับเพลิง CO2 ใช้ดับไฟอะไรไม่ได้

ถังดับเพลิง CO2 ไม่เหมาะกับไฟประเภท A เช่น กระดาษ ไม้ หรือผ้า เนื่องจากไม่สามารถลดความร้อนของเชื้อเพลิงได้ และไฟอาจกลับมาลุกไหม้ซ้ำอีกครั้ง

ถังดับเพลิงทุกชนิดใช้แทนกันได้หรือไม่

ไม่สามารถใช้แทนกันได้ เพราะถังดับเพลิงแต่ละชนิดถูกออกแบบมาให้เหมาะกับไฟคนละประเภท หากเลือกใช้ผิด อาจดับไฟไม่ได้และเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้ใช้งาน

เตรียมความพร้อมด้านอัคคีภัยให้ครบ ด้วยการอบรมที่เหมาะสม

การเข้าใจแนวทางการรับมืออัคคีภัยเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากพนักงานยังขาดการฝึกปฏิบัติจริง การอบรมที่เหมาะสมจะช่วยให้บุคลากรสามารถควบคุมสถานการณ์ได้อย่างมีสติ ลดความสูญเสียต่อชีวิตและทรัพย์สิน และปฏิบัติงานได้อย่างปลอดภัยตามมาตรฐานความปลอดภัยขององค์กร

ISTE Training พร้อมช่วยยกระดับความพร้อมด้านอัคคีภัย ด้วยหลักสูตรอบรมที่ออกแบบให้ตรงกับบทบาทของพนักงานแต่ละระดับ ตั้งแต่พนักงานทั่วไป ทีมความปลอดภัย ไปจนถึงผู้รับผิดชอบด้านเหตุฉุกเฉิน เพื่อให้องค์กรไม่เพียง “รู้” แต่สามารถ “ทำได้จริง” เมื่อเกิดเหตุ สามารถเข้าดูรายละเอียดการอบรมความปลอดภัยด้านดับเพลิงและการรับมือกับอัคคีภัยโดย ISTE Training ทุกหลักสูตร ได้ที่: หลักสูตรฝึกอบรมการป้องกันและระงับอัคคีภัย (มาตรา 11)